Giáo sư, Tiến sĩ Tô Xuân Dân (thứ ba trái sang) cùng bà Phạm Thúy Hà và ông Tô Hồng Khoái (thứ hai phải sang) tại lễ hội (Ảnh TL)
Trong 2 ngày 20 và 21 tháng 3 năm 2024 (tức ngày 11 và 12 tháng 2 Giáp Thìn), Thôn Lương Phúc, xã Hùng Thắng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương tổ chức Lễ hội truyền thống đình Thuần Lương.
Về dự có lãnh đạo huyện Bình Giang; Giáo sư, Tiến sĩ Tô Xuân Dân – Chủ tịch Hội đồng Họ Tô Việt Nam; ông Tô Hồng Khoái – Chủ tịch Hội đồng Họ Tô tỉnh Thái Bình; ông Phạm Văn Tới – Bí thư đảng ủy và ông Phạm Đình Muôn – Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hùng Thắng cùng đông đảo bà con thôn Lương Phúc và khách thập phương.
Trong báo cáo do bà Phạm Thu Hà – Bí thư chi bộ, Trưởng thôn có đoạn: Theo sử sách và các di ngôn, làng Thuần Lương và đình Thuần Lương có từ thế kỷ thứ 8,có một lớp người di cư từ thành Thăng Long men theo sông Hồng, sông Thái Bình - sông Đinh Đào về làng Thuần Lương định cư. Nghề chính là nghề gốm sứ. Địa dư hành chính lúc ấy là xã Thuần Lương, Tổng Bằng Giã, huyện Đường An, Phủ Thượng Hồng.
Bà Phạm Thúy Hà đọc báo cáo tại lễ hội (Ảnh TL)
Xã Thuần Lương gồm 3 làng: Làng Bá Lương và làng San Lương làm nghề gốm sứ, làng Cao Lương trồng lúa. Sau này 3 làng hợp nhất thành một, gọi là làng Thuần Lương. Lớp người Hà Nội gốc di cư về đây lập đình và rước linh vị thần Long Đỗ Tô Lịch về thờ, Đình Thuần Lương thờ thần Tô lịch đã tồn tại từ thời đó đến nay.
Đoàn Họ Tô Việt Nam vào dâng hương (Ảnh TL)
Xuất hiện vào thế kỷ thứ 4,sau công nguyên, Tô Lịch là người đứng đầu làng Hà Nội gốc, nổi tiếng nhân đức, hiếu thuận, được mọi người mến phục, tôn sùng. Do đó mà cả dòng sông chảy trước làng cũng được mang tên là Tô Lịch truyền đến ngày nay.Trong cuốn sách cổ là “Giao Châu ký” có nhắc tới Tô Lịch Đại vương như sau: “Vương Họ Tô húy là Lịch, sinh thời làm quan ở làng Đỗ,tổ tiên cư ngụ có từ lâu đời, dựng làng ven con sông nhỏ, thanh bạch hòa thuận làm trọng, 3 đời sống chung với nhau không chút riêng biệt, năm mất mùa đói kém ngài đã lấy của cải trong nhà chia cho dân làng. Đời nhà Tấn đã được ban khen và phong cho Ngài chức quan Hiếu liêm”. Ngài Tô Lịch là người Hà Nội gốc đầu tiên sống biết nêu gương để lại truyền thống 2000 năm văn hiến thi thư.
Vì làng Tô Lịch tựa vào núi Long Đỗ (còn được gọi là Nùng Sơn,tức núi Nùng), nên cũng có tên là hương Long Đỗ. Và Tô Lịch, người đứng đầu hương Long Đỗ khi về cõi vĩnh hằng được thờ làm thần làng, vì thế cũng được gọi là thần Long Đỗ. Tương truyền, thần Long Đỗ - Tô Lịch đã nhiều lần hiển linh, làm khiếp vía kẻ đô hộ ngoại bang.
Năm 545, Lý Nam Đế, xây tòa thành đầu tiên trên đất Hà Nội cổ, chống lại quân xâmlược nhà Lương ở ngay chỗ dòng sông mang tên thần, nên sử sách có chép đấy là tòa Tô Lịch Giang Thành.
Khi vua Lý Thái Tổ định đô ở Thăng Long (thế kỷ thứ XI) đã tôn phong thần làm "Quốc Đô Thăng Long Thành Hoàng Đại Vương", gọi tên ngôi đền thờ là Bạch mã linh từ.
Quang cảnh lễ hội (Ảnh TL)
Vào năm Bảo Thái thứ 5, năm 1724, Đình Thuần Lương được khôi phục thành ngôi đình lớn thờ Thành hoàng. Đình gồm 5 gian tiền tế, 2 gian hậu cung. Công trình có quy mô lớn, chủ yếu là gỗ lim, chạm khắc có trình độ kỹ thuật cao, lợp ngói mũi hài.
Theo tài liệu của Viện khảo cổ học Hà Nội, lúc này đình Thuần Lương vẫn giữ được 4 sắc phong. Một là sắc phong niên hiệu Tự Đức (20/11). Hai là, sắc phong ngày 1/7 năm Đồng Khánh thứ 2. Ba là, sắc phong ngày 11/8 năm Duy Tân thứ 3 tuần giang đại lễ. Bốn là, sắc phong ngày 25/7 năm Khải Định thứ 9 tứ tuần đại khánh.
Lễ rước ảnh Bác Hồ và rước kiệu trong lễ hội (Ảnh TL)
Năm 1948 lập làng kháng chiếnchống Pháp, sân đình dùng làm hầm để phục vụ dân quân du kích. Ngày 17/12/1949 giặc Pháp càn quét làng, đốt cả đình lẫn chùa. Nhân dân đã dỡ gạch xây ụ kháng chiến bảo vệ làng.
Như vậy, đền Bạch Mã tại Hà Nội là Đông Trấn Chính từ, còn đình Thuần Lương là Đông trấn Vọng từ. Đức Tô Lịch là Thành Hoàng Thăng Long Hà Nội - Là một nhân thần trong lịch sử có công hộ quốc vệ hoàng và được coi là Thủy tổ của dòng họ Tô Việt Nam.
Vào tháng 8 năm 2008, Đình làng Thuần Lương được xây dựng lại trong niềm phấn khởi của nhân dân, đình có 3 gian tiền tế, 1 gian hậu cung. Ngôi đình nhỏ chưa xứng tầm với một di sản văn hóa, nhưng với lòng luôn nhớ về cội nguồn, nhân dân vẫn duy trì được các ngày lễ và tuần tiết trong năm. Các đồ thờ tự có giá trị văn hóa tâm linh hiện có là do các dòng họ và nhân dân mua sắm và cung tiến.
Căn cứ vào giá trị lịch sử, di tích, các thần sắc, thần phả, các di vật còn lại, căn cứ vào luật di sản văn hóa và nguyện vọng của nhân dân, UBND tỉnh Hải Dương đã ra quyết định công nhận đình làng Thuần Lương là di tích lịch sử văn hóa năm 2011.
Anh Phạm Văn Khắc bên tượng Bác Hồ Cung tiến vào đình (Ảnh TL)
Làng Thuần Lương và làng Phúc Lão ngày nay hợp thành thôn Lương Phúc với gần 300 hộ dân và trên 1.000 nhân khẩu, lấy đồng ruộng làm nghề chính… Anh Phạm Văn Khắc, ngõ 38, phường Bình Hàn, thành phố Hải Dương – nguyên quản lý Trung tâm Thương mại Hải Dương, có bố là ông Phạm Văn Bách liệt sĩ chống Pháp công đức tượng Bác Hồ. Báo cáo nêu rõ: “Nhân ngày lễ hội truyền thống và đình làng, chúng tôi xin ghi nhận các tập thể, các dòng họ và cá nhân đã đóng góp công sức, tiền của xây dựng khu di tích tâm linh văn hóa đình Thuần Lương, tiêu biểu là các dòng họ Phạm Văn, phạm đình, phạm Hữu, Vũ Đình, Nguyễn Quang, Lê Đồng, Trần Văn và nhiều dòng họ khác”.
Đội tế nữ (Ảnh TL)
Lễ hội truyền thống đình làng Thuần Lương là một dịp để chúng ta “Uống nước nhớ nguồn”, biết ơn tiên tổ, sống cho xứng đáng với người xưa, xây dựng quê hương đối mới giàu đẹp.